Kategori arşivi: Arşiv

To Sansür or Not To Sansür: Altın Portakal, Gezi Belgeseli ve Shakespeare

2011 Ekim Ayı’nda 48’incisi düzenlenen Antalya Altın Portakal Film Festivali, o yıl ‘Altın Portakal Sansüre ve Darbeye Karşı’ başlıklı bir bülten yayınlamış ve geçmişten gelen bir ‘burukluğu’ düzeltmek üzere ‘Geç Gelen Altın Portakal Ödülleri’ kategorisini programına dahil etmişti.

Durum özetle şöyle. 1979’da düzenlenecek olan festivalde, Yavuz Pağda’nın ‘Yolcular’, Yavuz Özkan’ın ‘Demiryol’ ve Ömer Kavur’un ‘Yusuf ile Kenan’ adlı filmleri yasaklanmış ve bazı bölümlerin kesilmesi istenmişti. Bu sansürü kınamak üzere, tüm yapımcı ve yönetmenler festivalden çekilmişlerdi. Festival yapılamadı.1980 yılında ise hazırlıkları başladığı halde, askeri darbe ve sıkı yönetim nedeniyle festival iptal edildi. 48. festivalde oradaydım. Festivalin ‘Uluslararası Basın Koordinatörlüğü’ görevini üstlenmiştim. Bağımsız olarak fakat, o yıl festivalin medya koordinatörlüğünü üstlenen Birand Yapım’dan arkadaşlarımla birlikte çalıştım. Festivalin kalbinden gelen ve Altın Portakal tarihinde ardı ardına yaşanan iki karanlık sayfayı aydınlatmak dileğiyle hayata geçirilen proje sonunda, 12 Eylül 2011 gecesi, ‘Geç Gelen Ödüller’ sahiplerini buldu. Artık aramızda olmayan sinemacıların verdiği burukluk olsa da, çok da güzel bir tören oldu.

Venüs, Antalya. Foto: iPhone4©

Venüs, Antalya. Foto: iPhone4©

Geçtiğimiz hafta içinde, 51. festivale günler kala, birdenbire önce Facebook sayfam, arkasından da diğer sosyal medya ve internet haberlerinde ‘Altın Portakal’ ve ‘Sansür’ kelimelerini tekrar yanyana görmeye başladım. Yönetmen Reyan Tuvi’nin ‘Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek’ adlı belgeseli, ön jüri tarafından seçilmiş ve daha önce başka festivallerde de gösterilmiş olmasına rağmen, festival tarafından yarışma dışı bırakılmıştı. Gezi olaylarını konu alan bu belgesele alenen bir sansür uygulandığı, bilinen çevreler ve hemen herkes tarafından dillendirildi. Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) dahil olmak üzere, altında onlarca sinema yazarı ve akademisyenin imzasını taşıyan tepki dolu nice açıklamalar yapıldı. Fakat festival sansür iddialarını kabul etmedi. Onun yerine, filmin TCK ‘nin bazı maddelerine aykırı unsurlar içerdiği için yarışmadan çıkarıldığı açıklaması yapıldı. Bu açıklama bu kez, filme daha da büyük bir haksızlık yapıldığı ve filmin kriminalize edildiği tepkilerine yol açtı.

Sansür tuhaf şey. Meraklı değil ama merak eden biri olduğum için, bu güneşli Pazar gününde, kafeme gidip bir ‘flat white’ içerek demlenmek yerine, biraz derinine inmek istedim. Gerçi bunu yazar yazmaz, bilgisayarımın başından kalkıp dışarı çıkmak da geldi içimden ama durun bakalım.

Sansür uygulama arzusuna sahip tek varlık insanoğlu. Biraz hormonal, biraz içgüdüsel. Baskılama ve kontrol etme. Kökeni ne olursa olsun, tarihçesi, kaydedilememiş zamanlara dayanıyor. Örneğin, Eski Ahit’e göre, İbraniler çok kötümser olduğunu düşündükleri için, Peygamber Yereya’nın kehanetlerini yakmışlar. M.Ö 399’da, ortodoks ilkelerine uymayan fikirleri sebebiyle, ünlü düşünür Sokrates zehir içerek ölüme mahkum edilmiş. M.Ö 250’lerde, hanedanlık tarafından politik olarak yanlış bulunduğu için, Konfüçyüs’ün yazıları imha edilmiş. Romalılar, Yunanlılar’dan öğrendikleri sansürleme mekanizmasının tarifini yazmış ve sansür işini toplumsal pratiğe geçirmişler. Toplanacak vergileri düzenlemek için denetleyiciler görevlendirmeye başlamışlar. Çok geçmeden ahlaki normlar oluşturulmuş, bunu da vatandaşlık normları uygulaması takip etmiş. Ahlaki normlar yasalaştırılmış. Ne tanıdıktır ki, ahlaki değerlere aykırı olarak etiketlenen ve ortadan kaldırılmaya çalışılan kitapları elde edebilmek için insanlar, kendilerini tehlikeye bile atmaya başlamış.

Yani aslında sansür denince yeni olan bir tanım yok. Zaman zaman trajik, zaman zaman komik. 1294’te Fransa’yı yöneten Philipe le Bel, sınıf ayrımını betimlemek için, “Burjuvalar, sincap kürkü giyemez, değerli taşlar ve altın takılar takamaz” gibi kurallar koyarak, kılık kıyafet yasakları getirmiş. Michelangelo’nun ünlü eseri ‘David’ 1504’te Floransa’da açılışı yapıldıktan hemen sonra kınanmış, taşlanmış ve kolu kırılmış. David heykelinin bir benzeri, Kaliforniya’da bir parkta, 1939-1969 yılları arasında pipisinin üzerinde bir incir yaprağı ile sergilenmiş. Daha sonra bu yaprağın kaldırılması büyük tepkiler almış. Michelangelo’nun sonraki yapıtları da böyle hikayelerle dolu gibi. 16.yy ortalarında, Kalvinist Cenevre’de kurallar en ince ayrıntıları ile belirlenmiş. Yeni ve Eski Ahit’e karşı gelenlerin tespit edildiği, örneğin; büyüklerine saygısız davranan çocukların infaz dahi edildiği bilgisi var. Çok sert. Yine kitaplar yakılmış, tiyatro yasaklanmış.
To sansür or not to sansür: 1564 – 1616 yılları arasında yaşamış olan, William Shakespeare’in eserleri, İngiliz Dili’nde yazan hemen hemen bütün edebiyatçılardan daha çok ayıklanmış. Örneğin ilk olarak, Kraliçe I. Elizabeth, kralın duruşu çarpıtılmış gerekçesiyle, Shakespeare’in ‘Richard II’ adlı eserinden bir pasaj çıkarttırmış. 1853 Almanya’sında, kolsuz klasik heykel Venüs de Milo, (Afrodit) çıplaklığı nedeniyle kınanmış, yargılanmış. Sonrasında Venüs ve benzeri heykellerin bazı bölümleri örtülmeye, karalanmaya maruz kalmış. Savaş zamanlarında posta ve mektuplara yapılan sansür uygulamalarını da unutmamalı…1933 yılında, Nelson Rockefeller, Rockefeller Center’ın yeni binasına büyük bir duvar resmi yapması için Meksikalı ressam Diego Rivera’yı görevlendirmişti. Rivera resmin içine Lenin’i de dahil edince işler karışmış, sonrasında itirazlara boyun eğmeyen ressam oradan kovulmuş. Daha yakın tarihlere baktığımızda, John Lennon’un şarkılarının radyolarda çalınmaması için dindar grupların çabalarını görüyoruz. 70’li yıllarda savaş karşıtı şarkılarıyla politikacıların damarına basan Lennon, başkan Nixon tarafından sınır dışı edilmek istenmiş.

Baskı ve sansür işte o günlerden bugüne, bir gölge gibi ensemizde dolaşıyor. Bir de en vahiminden, ister istemez, hatta farkında bile olmadan uyguladığımız otosansür var. Neyse ki gerilmiş kaslarım bunu ele veriyor da, kafamdan geçenleri kesip biçmeden önce, doğrulup bir kez daha ve rasyonel olarak düşünmeye çalışıyorum. ‘Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek’ belgeseli ile başlayan tartışmalar sonucu, toplumun, elden, ayaktan, dilden, düşünmekten kesilmesine neden olan sansür vebası bir kez daha, hatta oldukça keskin bir biçimde gündeme geldi. Yapılan resmi açıklamalar ve bir takım iyi niyetli ve rasyonel çözüm önerileri okumaya değerdi. Arada, dokuları gram gram hakaretle işlenmiş yazılar da okudum. Şaşırdım, üzüldüm.

Neyse ki bu sabah güzel bir habere uyandım. Filmin yönetmeni Reyan Tuvi’nin Twitter paylaşımıyla, filmin İngilizce alt yazısında yapılan bir kaç değişiklik sonrasında, festivale dahil edildiğini öğrendim. Umarım bu Tuvi’nin de, Altın Portakal’ın da içine sinmiş ve ortak ve yapıcı bir çözüm olmuştur. Başarılar o halde! Bu arada ben dayanamadım ve kahvemi içmeye kaçtım da geldim. ❤

Flat white. Foto: iPhone4© #CoffeeWorksProject

daktilobymüge© Londra Ekim 2014 – ❤ Paylaşalım…

Reklamlar

Işık Doğu’dan Yükseldi: Kamkars

Londra, kültürel olarak ‘radikal’ nitelendirilebilecek sanat etkinliklerine dur durak demeden devam ediyor. Kendi deyimleri ile dünyanın her köşesinden, mest eden, ilahi,
psikedelik müzik örneklerinin sahnelendiği Barbican ‘Trancender’ de işte bu etkinliklerden biri. Serinin son konserinde biz de oradaydık. Kamkars’ı (Kamkaran) dinledik. Mest olduk.

Barbican Centre. Foto: Morley von Sternberg

Barbican Centre. Foto: Morley von Sternberg

Barbican Centre, benim için dışarıdan karanlık ama içeri girdiğinizde sizi ister istemez rengarenk ışık ve ışık oyunları ile cezbedebilen, devasal bir yapı. Avrupa’nın en büyük konferans ve sanat etkinliği mekanı. II. Dünya Savaşı’nın yerle bir ettiği bölgelerden birinde bulunan Barbican, Brutist mimarinin en güzel/çirkin örneklerinden biri. Savaş sonrası, Londra’yı ‘dönüştürme’ gibi ütopik bir amacı gerçekleştirmek isteyen mimarlar; Chamberlin, Powell ve Bon tarafından tasarlanmış ve 10 yıl süren bir çalışma sonunda inşa edilmiş. 1982’de, Kraliçe tarafından, ‘dünyanın modern harikalarından biri’ olarak ilan edilerek açılmış.

Barbican. Arşiv. Foto: Jorge Royan

Barbican. Arşiv. Foto: Lee Mawdsley

Barbican. Arşiv. Foto: Lee Mawdsley

Böyle bir mekanda konsere gitmenin ve canlı müzik dinleyecek olmanın albenisi başka ama arkadaşınızın ‘Bir biletim daha var, gelmek ister misin?’ diye sizi davet ettiği konserin albenisi daha bir başka. Düşünülmüş olmak güzel, arkadaşınıza eşlik edecek olmak daha da güzel.

Konser başlamadan yavaş yavaş yerini alan ve bu koskoca salonu dolduran izleyici, güzel bir akşam olacağının göstergesi. Süprizleri sevdiğim için hazırlıksız gittim. Sunucu hanımefendinin anons ettiği Kamkars’ın bir aile olduğunu öğrenmek çok hoşuma gitti. Hem de XL bir aile. Baba, oğullar ve kızlar. Teknik ekip de Kamkar Ailesi’nden miydi bilemiyorum ama sahneye sırası ile Hooshang, Bijan, Pashang, Ghashang, Arjang, Arsalan, Ardeshir, Ardavan, Neyriz, Hana Kamkar çıktı. Dünyanın pek çok yerinde ve Nobel Ödülü töreninde de konserler veren Kamkars, ud, setar, tar, kemençe, tombak, santoor gibi yöresel ve geleneksel enstrümanlar çalabilen virtüözlerden ve dünyanın en güzel sesli kadınlarından oluşan bir grup.

Kamkars. Foto: Taefi

Kamkars. Foto: Taefi

İlk bölümde, duygusal ve ağır tempolu Acemce şarkılar seslendirdiler. Salon nefesini tutarak izledi. İkinci bölümde ise mendiller havada, izleyiciyi oturduğu yerde dans ettiren Kürtçe şarkılar söylediler. Salonun diğer bir köşesinde, kendini tutamayıp ayakta halay çeken bir grup da gördü bu gözlerim. Artık atmosferi siz düşünün.

Fotoğraflar icin teşekkürler: Barbican Centre. Sagar Shah.

daktilobymüge© Londra Ekim 2014

Bugün Dünyayı Değiştirmeye Gittik. Küresel İklim Değişikliği Yürüyüşü, Londra

Londra’ya güvenirim. My Sony DSC-H1©

Bugün bana dünyayı değiştirmem için bir fırsat verildi. Bunu başarabilmek  için tek yapmam gereken de orada olmaktı. Oradaydım. Cambridge Circus’tan aşağıya, Parliament Square’den sola. Embankment taraflarında karşıladım onları. Bu ne güzellik! Çiçekli tacımı da taktım, hemen aralarına kaynaşıverdim.
Berlin, İstanbul, Delhi, Paris, Melbourne, Rio, New York gibi büyük şehirlerin başını çektiği Küresel İklim Değişikliği (People’s Climate March) Yürüyüşü’nün görkemli Londra ayağındayım. Facebook’ta açılan etkinliğe göre 10 bin kişinin katılması bekleniyordu. O kadar kalabalık ki, kaç kişiyiz tahmin bile edemiyorum. Kesin rakkamı saatler sonra haberlerden öğrenebilirim.

Okula her gün böyle gitsem. My Sony DSC-H1©

Bu yürüyüşte hiç bir canlı incinmedi. My Sony DSC-H1©

Öğrenmek çocukların hakkı.  My Sony DSC-H1©

Öğrenmek çocukların hakkı. My Sony DSC-H1©

Rakkam önemli çünkü bugün burada, dünyanın en güçlü liderlerini etkilemek, onların ‘Küresel İklim Değişikliği’ konusunda gerekli ve daha kararlı adımlar atmalarını sağlamak üzere buradayız. Talepler belli; hem insanı hem de gezegeni dikkate alan bir ekonomi. Küresel ısınmanın yıkıcı etkilerinden arındırılmış, temiz hava soluyabilen, temiz su içebilen, sağlıklı insan topluluklarından oluşan bir dünya. Bu talepleri açık ve en direk bir şekilde dile getirmek için barışçıl bir biçimde sokaklara dökülen, iyi insanlar. Çevre adına çalışmalar yapan ve bu konudaki hassasiyetlerini her fırsatta belli eden aktrist Emma Thompson ve modacı Vivienne Westwood da aramızda bir yerlerde. Seslerini duyuyor ama göremiyorum. Benden onlarla birlikte bir selfie bekleyen okuyucuda yarattığım hayal kırıklığından dolayı üzgün değilim.

Hayvani Cazibe. My Sony DSC-H1©

Başbakan David Cameron'a Mesaj Var. My Sony DSC-H1©

Başbakan David Cameron’a Mesaj Var. My Sony DSC-H1©

Başbakan David Cameron'a Tweet Var. My Sony DSC-H1©

Başbakan David Cameron’a Tweet Var. My Sony DSC-H1©

Gezegenimizi, dolayısıyla çocuklarımızın geleceğini ilgilendiren konulara olan hassasiyetim uzun yıllar öncesine dayanır. Bugünkü amacım bu renkli karelere bakan okuyucuyu konu ile ilgili daha çok bilgi sahibi olmaya meraklandırmak. Mesela, WWF Türkiye‘nin sayfasına ve araştırmalara dayanan daha önceki bir dergi yazıma yönlendirmek. Neden olmasın…İyi okumalar.

An itibariyle 40 bin kişinin sokaklara dökülmüş olduğunu öğrendim. Gurur ve umut verici. Atmosferi yansıtabilmek için video da çektim fakat eski kameramın bugünkü performansından memnun değilim.

daktilobymüge© Londra Eylül 2014